Merkez Efendi Tekkesi

Merkez Efendi Tekkesi

Osmanlı dönemindeki adı "Mevlevihane Yenikapısı" olan Mevlanakapı'nın dışında, kendi adını taşıyan mahallede ve cadde üzerinde yer almaktadır.

Bir tarikat külliyesi niteliğindeki bu yapı, topluluğunun çekirdeğini oluşturan ve İstanbul'un en önemli tasavvuf merkezlerinden birisi olan tekkenin kurucusu, Halvetilik'in Sümbülî koluna mensup "Merkez Efendi" lâkaplı Şeyh Musa Musliheddin Efendi'nin türbesini barındırmaktadır (ö.1552).

Merkez Efendi, Sümbülîlik'in piri "Sümbül Efendi" lâkaplı Şeyh Yusuf Sinaeddin Efendi'nin halifesi, döneminin ileri gelen sûfîlerinden ve hekimlerindendir.

Merkez Efendi'nin 1514 yılında, mensubu olduğu tarikatın (Halvetilik) halvet geleneğine uygun bir tekke tesis ederek sur dışındaki bu tenha yere yerleşmiştir.

Merkez Efendi'nin kendi buluşu olan mesir macununu; Yavuz Sultan Selim'in eşi Ayşe Hafsa Sultan'ın inşa ettirdiği külliyenin zâviyesinde şeyhlik ve dârüşşifâsında tabiplik yapmak üzere Manisa'da bulunduğu süre zarfında icat ettiği bilinmektedir.

Merkez Efendi Tekkesi, kuruluşunu izleyen yüzyıllar boyunca, âsitâne (Bir tarikatın veya tarikat kolunun merkezi) veya pîr makamı (Tarikat veya tarikat kolunun kurucusu olan pîr türbesini barındıran tekke) olmamasına rağmen, halkın Merkez Efendi'ye hayattayken gösterdiği sevgi ve saygının vefatından sonra da devam etmesi, türbenin en itibarlı ziyaretgâhlardan ve İstanbul'un en önemli tasavvuf merkezlerinden biri olmasını sağlamıştır.

Bu durumundan dolayı da tekkenin binaları çeşitli tarihlerde onarılmış, yenilenmiş, bir takım ek binalar inşa edilmiş, tekkenin gelirleri ek vakıflarla genişletilmiş, sonuçta söz konusu tekkenin etrafında bir tür tarikat külliyesi oluşmuştur.

Tekkelerin kapatılmasını (1925) izleyen dönemde cami-tevhidhane yalnızca cami olarak kullanılmayı sürdürmüş ve 1965'te bir onarım geçirerek sağlam durumda günümüze ulaşabilmiştir.

Türbelerle çilehane de bakımlı olup, özellikle Ramazan aylarında ve kandil gecelerinde kalabalık ziyaretçi kitlelerinin uğrağı olmayı sürdürmektedir.

Merkez Efendi'nin ölümünden sonra, tekkesinin yanına Kanuni Sultan Süleyman'ın kız kardeşi Şah Sultan tarafından 1552-1572 yılları arasında Merkez Efendi'nin adının verildiği bir cami ve tevhidhane yaptırılmıştır.

II. Mahmud'un camiyi 1837-38 yıllarında aslına uygun olarak yenilediği bilinmektedir.

Merkez Efendi Camii ve Türbesi, Kültür Vadisi Projesi kapsamında restore edilecektir.